Warsaw Enterprise Institute (WEI) opublikował kolejną edycję „Czarnej Księgi wydatków publicznych”, dokumentującej zdaniem autorów przypadki nietrafionych, kosztownych i pozornie absurdalnych inwestycji realizowanych z publicznych środków. Raport zestawia przykłady projektów, które – według autorów – ilustrują braki w analizie ryzyka, planowaniu i odpowiedzialności za wydatkowanie pieniędzy podatników.
Przykłady wymienione w raporcie:
- Lotnisko Babie Doły (Gdynia): na terenie byłego wojskowego lotniska przygotowano terminal, drogi kołowania i infrastrukturę na powierzchni 264 ha, inwestując ponad 91 mln zł. Komisja Europejska w 2014 r. uznała pomoc publiczną dla projektu za nieuzasadnioną konkurencję wobec portu w Rębiechowie i nakazała zwrot 91,7 mln zł; spółka obsługująca inwestycję ogłosiła upadłość, a żaden lot pasażerski z tego portu nie został uruchomiony – wskazują autorzy raportu.
- „Siłownia dla bobrów” (Ignatki-Osiedle / Kleosin): instalacja urządzeń rekreacyjnych miała służyć mieszkańcom, jednak według relacji lokalnej społeczności sprzęt znalazł się w błocie i wysokiej trawie, co – w ocenie autorów zestawienia – czyni go bezużytecznym. Źródłem ilustracji jest lokalny profil mieszkańców na Facebooku.
- Toaleta w polu (Zakęcie): obiekt zbudowany, jak podaje raport, za ponad 165 tys. zł w miejscu poza zabudową, formalnie miał spełnić wymóg umożliwiający uzyskanie dofinansowania na remont drogi. Toaleta pozostawała zamknięta i niedostępna dla mieszkańców, a inwestycja miała mieć charakter „atrapy” budowlanej, pozwalającej na rozliczenie środków.
- Obwodnica Bolesławia (powiat olkuski): inwestycja komunikacyjna, na którą wydano według opisu raportu około 7,5 mln zł, została wyłączona z użytkowania z powodu podnoszącego się poziomu wód po zatopieniu kopalni Olkusz-Pomorzany. Na części drogi wystąpiły zalania i osiadania gruntu; usunięcie szkód okazało się nierozwiązywalne, a fragment drogi był prezentowany w mediach z żartobliwym oznakowaniem „przeprawa promowa”.
- Poidełko / kranik w Szczecinie (Jasne Błonia): projekt zgłoszony i wygrany w lokalnym budżecie obywatelskim doprowadził do instalacji zdroju wody pitnej. Autorzy raportu wskazują na rozbieżność prognozowanych kosztów: wniosek wnioskodawcy wspominał kwotę 160 tys. zł, media cytowały tę wartość, natomiast wykonanie jednego zdroju kosztowało według raportu niemal 47 tys. zł. Spółka miejskiego wodociągu (ZWiK) deklarowała nadzieję na uruchomienie kolejnych punktów, a temat wzbudził dyskusję w sieci.
Autorzy raportu, w tym Przemysław Staciwa, podkreślają, że celem publikacji jest zwrócenie uwagi na brak analizy koszt–korzyść, priorytetyzacji potrzeb i przejrzystości. W cytacie dołączonym do publikacji Staciwa argumentuje, że nieefektywne wydatki publiczne zwiększają deficyty budżetowe i podważają zaufanie do instytucji. Alicja Ziemlińska, współzałożycielka i prezes ContractSpot, wskazuje z kolei na niedostateczną profesjonalizację kadr i brak rzetelnej analizy ryzyka jako jedne z przyczyn opisanych porażek inwestycyjnych.
Publikacji towarzyszy plebiscyt na najbardziej „skandaliczny” wydatek roku, prowadzony na stronie WEI, gdzie każdy może wskazać do trzech inwestycji ocenianych jako najbardziej absurdalne. Organizatorzy przewidzieli symboliczne wyróżnienie w postaci „słomianych misiów” dla zwycięzcy rankingu. Całe zestawienie dostępne jest bezpłatnie w formacie PDF na stronach Warsaw Enterprise Institute.
WEI formułuje postulat zwiększenia odpowiedzialności urzędników i poprawy mechanizmów decyzyjnych w administracji publicznej, wskazując, że tam, gdzie brakuje analiz, priorytetów i transparentności, powstają projekty prowadzące do nieefektywnego wykorzystania publicznych środków.
