Chwila nieuwagi za kierownicą skutkuje nie tylko ryzykiem wypadku, lecz także sankcjami finansowymi i punktami karnymi. Wysokość kar za przekroczenie prędkości wynika z obowiązujących przepisów — przede wszystkim z art. 92a Kodeksu wykroczeń oraz z ustawy Prawo o ruchu drogowym.
Szczegółowe stawki i progi prędkości określa rozporządzenie w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatu karnego (potoczny „taryfikator”), natomiast zasady ewidencjonowania naruszeń i naliczania punktów karnych regulowane są przez odrębne rozporządzenie. Oba mechanizmy działają równolegle: każde przekroczenie limitu pociąga za sobą zarówno karę pieniężną, jak i punkty karne.
Stawki rosną progresywnie w dziesięciu przedziałach, w zależności od nadmiernego przekroczenia prędkości:
- Do 10 km/h — 50 zł — 1 punkt
- 11–15 km/h — 100 zł — 2 punkty
- 16–20 km/h — 200 zł — 3 punkty
- 21–25 km/h — 300 zł — 5 punktów
- 26–30 km/h — 400 zł — 7 punktów
- 31–40 km/h — 800 zł — 9 punktów
- 41–50 km/h — 1000 zł — 11 punktów
- 51–60 km/h — 1500 zł — 13 punktów
- 61–70 km/h — 2000 zł — 14 punktów
- Powyżej 70 km/h — 2500 zł — 15 punktów
Zatrzymanie prawa jazdy w obszarze zabudowanym
Przekroczenie prędkości o więcej niż 50 km/h w obszarze zabudowanym pociąga za sobą obowiązkowe zatrzymanie prawa jazdy na okres 3 miesięcy. Decyzję administracyjną o zatrzymaniu wydaje starosta na wniosek organu kontroli ruchu drogowego. Procedura zatrzymania jest niezależna od postępowania mandatowego i od naliczania punktów — kierowca może więc jednocześnie otrzymać mandat, punkty karne oraz decyzję o zatrzymaniu uprawnień. Jazda w okresie zatrzymania skutkuje przedłużeniem kary do 6 miesięcy, a kolejna próba kierowania pojazdem w okresie zatrzymania może doprowadzić do cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami.
Recydywa — podwójne mandaty przy powtórnym wykroczeniu
Osobne zasady obowiązują w przypadku powtarzających się wykroczeń. Jeżeli w ciągu 2 lat od uprawomocnienia się poprzedniego ukarania (licząc od dnia opłacenia mandatu lub uprawomocnienia wyroku sądu) kierowca ponownie przekroczy prędkość o co najmniej 31 km/h, stawka mandatu ulega automatycznemu podwojeniu. W praktyce oznacza to następujące kwoty w recydywie:
Przekroczenie prędkości — Mandat w recydywie
- 31–40 km/h — 1600 zł
- 41–50 km/h — 2000 zł
- 51–60 km/h — 3000 zł
- 61–70 km/h — 4000 zł
- Powyżej 70 km/h — 5000 zł
Ważna uwaga: podwojeniu podlega wyłącznie kwota mandatu; liczba punktów karnych pozostaje taka sama jak przy pierwszym wykroczeniu tego rodzaju.
Kierowcy powinni mieć świadomość, że system sankcji jest zbudowany z dwóch niezależnych elementów — grzywien nakładanych na podstawie taryfikatora oraz punktów karnych ewidencjonowanych w odrębnej ewidencji. Dodatkowo przekroczenia prędkości o ponad 50 km/h w obszarze zabudowanym pociągają za sobą automatyczne zatrzymanie prawa jazdy, a powtarzające się wykroczenia mogą skutkować znacznym zwiększeniem wysokości mandatu. Przepisy przewidują również zaostrzone konsekwencje za jazdę pomimo zatrzymania uprawnień, łącznie z możliwością cofnięcia prawa jazdy.