Przestępcy wykorzystujący oszustwa telefoniczne stosują utrwalone metody socjotechniczne, których celem jest wywołanie u ofiary natychmiastowej reakcji i zmniejszenie czasu na ocenę sytuacji. Kluczowym elementem tego typu działań jest presja czasu — sprawcy sugerują pilną konieczność działania poprzez komunikaty typu: „gotówka jest potrzebna na już…”, „Należy wpłacić kaucję, aby wnuk był wypuszczony do domu…”, „Z Pani konta bankowego został wykonany nieautoryzowany przelew na sporą kwotę…”.
Schemat działania:
- Budowanie naglącej narracji: sprawcy kreują sytuację kryzysową (zagrożenie zdrowia lub prawa bliskiej osoby, rzekome błędy bankowe), by skłonić do szybkiego podjęcia decyzji.
- Wykorzystywanie elementów zaufania: używanie imion, roli urzędnika lub funkcjonariusza, groźby konsekwencji prawnych lub finansowych.
- Wymóg natychmiastowej płatności lub przekazania danych: prośba o przelew, wpłatę gotówki, przekazanie kodów autoryzacyjnych, instalację aplikacji umożliwiającej dostęp zdalny.
- Redukcja możliwości weryfikacji: namawianie do działania „od razu”, unikanie czasu na konsultację z rodziną lub instytucjami.
Zalecenia i środki ostrożności przekazywane przez Policję:
- Nie podawaj imion bliskich podczas nieoczekiwanych rozmów telefonicznych — ujawnienie imienia ułatwia sprawcy ukierunkowanie dalszej manipulacji.
- W razie wątpliwości natychmiast rozłącz się i skontaktuj z osobą, która rzekomo dzwoniła, korzystając z wcześniej znanego numeru lub innej formy komunikacji. Nie używaj numeru podanego w podejrzanej rozmowie.
- Nie przekazuj danych wrażliwych (np. numeru PESEL, danych kart płatniczych, haseł) osobom nieznanym ani w miejscach publicznych czy na forach internetowych.
- Pamiętaj: Policja, Prokuratura, pracownik socjalny czy ZUS nie będą prosić o przekazanie gotówki przy drzwiach ani wymagać natychmiastowych wpłat gotówkowych.
- Jeśli osoba podaje się za dzielnicowego lub innego funkcjonariusza, zweryfikuj jej tożsamość bezpośrednio u Dyżurnego właściwej jednostki Policji.
- W sytuacji podejrzenia oszustwa zgłoś sprawę na Policję, skontaktuj się z bankiem w celu zablokowania podejrzanych operacji oraz zachowaj dowody (numery telefonów, zapisy rozmów, zrzuty ekranu).
Dodatkowe wskazówki praktyczne:
- Zrób przerwę — jeśli rozmowa wzbudza niepokój, odczekaj i sprawdź informacje u źródła.
- Nie instaluj aplikacji umożliwiających zdalny dostęp do urządzenia bez pełnej weryfikacji osoby proszącej.
- Dokumentuj podejrzane zdarzenia: zapisz numer dzwoniącego, treść rozmowy, czas jej trwania — to ułatwi dochodzenie.
- Edukuj bliskich, zwłaszcza seniorów, o sposobach działania oszustów i o konieczności wcześniejszego ustalenia sposobu weryfikacji takich sytuacji.
Przestępcy liczą na to, że pod presją czasu ofiara popełni błąd. Zachowanie spokoju, weryfikacja tożsamości rozmówcy i powstrzymanie się od natychmiastowych przelewów lub ujawniania danych wrażliwych są podstawowymi środkami zapobiegawczymi. W przypadku podejrzenia oszustwa najwłaściwszym krokiem jest zgłoszenie tego faktu Policji i bankowi oraz weryfikacja informacji poprzez niezależne kanały komunikacji.