W województwie zachodniopomorskim w ciągu kilku miesięcy odnotowano nagły wzrost inicjatyw referendalnych przeciwko organom samorządowym — zarówno przeciwko wójtom i burmistrzom, jak i radom gmin. Nazwy gmin takie jak Nowogard, Czaplinek, Nowogród Pomorski, Dębno, Dobra czy Kołbaskowo pojawiły się na tablicy informacyjnej szczecińskiego Krajowego Biura Wyborczego z dopiskiem „inicjatywa referendalna w sprawie odwołania”. Wnioski w niektórych przypadkach trafiły do Komisarza Wyborczego i były procedowane, inne zakończyły się na etapie zbierania podpisów lub zostały odrzucone z przyczyn formalnych.
Chronologia i przykłady
Na terenie naszego powiatu odbyło się już jedno referendum w sprawie odwołania wójta Starej Dąbrowy, Tomasza Ogonowskiego. Było ono jednak nieskuteczne z powodu zbyt niskiej frekwencji. Do urn poszło 653 osoby z czego za odwołaniem było 621 osób. By referendum było wiążące do urn musiałoby pójść 1017 uprawnionych osób. O referendum w sprawie odwołania burmistrz Ińska, Ewy Szkołut mówi się od miesięcy. Jednak nic konkretnego za tym mówieniem się nie dzieje. Podobnie jest w Chociwlu, gdzie tylko się mówi o tym by zacząć działania w sprawie odwołania burmistrza Stanisława Szymczaka.
Jesienią 2025 roku komitet referendalny w Nowogardzie złożył do Komisarza Wyborczego w Szczecinie wniosek o odwołanie burmistrza i rady miejskiej; wniosek został odrzucony w listopadzie 2025 roku.
W Czaplinku przeprowadzono referendum w sprawie odwołania burmistrza, które odbyło się 29 marca 2026 roku; do urn przyszło 950 osób, z czego 864 opowiedziały się za odwołaniem, jednak wynik nie miał skutku prawnego z powodu niespełnienia wymaganego progu frekwencyjnego.
W całej poprzedniej kadencji 2018–2024 na terenie województwa zachodniopomorskiego odbyły się 3 referenda; różnica w skali jest więc znacząca.
Przyczyny nasilonych inicjatyw
Analiza dostępnych informacji wskazuje na kilka współistniejących czynników:
Ramy prawne: ustawa o referendum lokalnym przewiduje okres ochronny — wniosek o odwołanie organu samorządu nie może być złożony wcześniej niż 10 miesięcy od dnia wyboru organu. Po wyborach samorządowych z kwietnia 2024 roku okres ten zakończył się dla większości wójtów i burmistrzów w lutym 2025 roku, co umożliwiło formalny start wielu inicjatyw.
Wzrost świadomości proceduralnej: transfer wiedzy o procedurach referendalnych za pośrednictwem internetu, mediów lokalnych i mediów społecznościowych ułatwił organizację i formalne działania komitetów. W skali kraju w okresie maj–lipiec 2025 odbyło się 9 referendów, co dodatkowo zwiększyło efekt „instrukcji obsługi”.
Efekt przykładu: odwołanie prezydent Zabrza Agnieszki Rupniewskiej w 2025 roku, jako jeden z nielicznych przypadków skutecznego referendum, zostało odebrane jako sygnał, że mechanizm może przynieść realny efekt.
Społeczno-demograficzne uwarunkowania regionu: Zachodniopomorskie jako obszar pogranicza charakteryzuje się wysoką mobilnością mieszkańców i mniejszym stopniem osadzenia lokalnych elit, co — zdaniem badaczy samorządności — może sprzyjać niższej skłonności do wybaczania błędów władzom lokalnym i szybszej eskalacji konfliktów.
Rozczarowanie powyborcze: w części gmin oczekiwania związane ze zmianą władz po wyborach 2024 r. nie zrealizowały się szybko w praktyce (sprawy inwestycji, umów, gospodarki przestrzennej), co podsyciło mobilizację społeczną.
Mechanizm frekwencyjny i jego skutki
Ustawa wymaga, by wynik referendum odwoławczego był ważny tylko wtedy, gdy do urn przyjdzie co najmniej 3/5 liczby wyborców, którzy głosowali w wyborach samorządowych na odwoływany organ. W praktyce próg ten jest trudny do osiągnięcia, zwłaszcza tam, gdzie frekwencja wyborcza jest niska. Przykład Czaplinka ilustruje paradoks: duża większość uczestników opowiedziała się za odwołaniem, ale liczba głosujących była niewystarczająca, aby wynik uznać za ważny.
Reakcje i konsekwencje polityczne
Organizacje takie jak Kongres Ruchów Miejskich zwracają uwagę, że wysoki próg frekwencyjny faworyzuje urzędujących włodarzy, tworząc istotną asymetrię sił. Z drugiej strony nawet niepowodzenie formalne referendów wywołuje polityczne i komunikacyjne skutki — mobilizacja przeciwników władzy jest sygnałem ostrzegawczym, który może wpływać na decyzje rady gminy, plany inwestycyjne i zachowania polityczne lokalnych aktorów. W tym sensie inicjatywy referendalne działają także jako mechanizm nacisku i informacja zwrotna.
Obserwowana fala inicjatyw referendalnych w Zachodniopomorskiem jest zjawiskiem złożonym, wynikającym z kombinacji czynników prawnych, społecznych i medialnych. Z jednej strony odzwierciedla rosnącą gotowość mieszkańców do korzystania z narzędzi demokracji bezpośredniej; z drugiej strony ujawnia ograniczenia tego mechanizmu, w tym ustawowe bariery frekwencyjne, które czynią skuteczne odwołanie wyjątkiem, a nie regułą. Każda inicjatywa, nawet formalnie nieważna, staje się elementem lokalnej debaty i wpływa na zachowania samorządów oraz społeczności lokalnych.
Zdjęcie: Wygenerowane przez Gemini